Wezwanie na przesłuchanie w charakterze podejrzanego — prawa i obowiązki

Wezwanie na przesłuchanie w charakterze podejrzanego oznacza, że organ prowadzący postępowanie zamierza przedstawić Ci zarzut popełnienia przestępstwa albo już go sformułował. Z chwilą przedstawienia zarzutu stajesz się stroną postępowania: zyskujesz określone prawa, ale ciążą na Tobie także konkretne obowiązki. Wyjaśniamy, co wynika z przepisów Kodeksu postępowania karnego, jak przebiega pierwsze przesłuchanie i jak się do niego przygotować. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Kim jest podejrzany w świetle Kodeksu postępowania karnego

Zgodnie z art. 71 § 1 Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) za podejrzanego uważa się osobę, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego. Status podejrzanego powstaje więc w momencie formalnego przedstawienia zarzutu, a nie samego otrzymania wezwania.

Postanowienie o przedstawieniu zarzutów wydaje się, gdy dane istniejące w chwili wszczęcia śledztwa lub zebrane w jego toku uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba (art. 313 § 1 k.p.k.). Postanowienie ogłasza się podejrzanemu niezwłocznie i przesłuchuje się go. Musi ono wskazywać podejrzanego, dokładnie określać zarzucany czyn oraz jego kwalifikację prawną (art. 313 § 2 k.p.k.). Po wniesieniu aktu oskarżenia podejrzany staje się oskarżonym, a przepisy dotyczące oskarżonego stosuje się do podejrzanego odpowiednio.

Warto odróżnić tę sytuację od wezwania w charakterze świadka. Świadek ma obowiązek zeznawać prawdę, może jednak uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo (art. 183 § 1 k.p.k.). Szerzej piszemy o tym w artykule Przesłuchanie świadków w sprawach karnych — jak się przygotować.

Czy trzeba stawić się na wezwanie?

Tak. Podejrzany jest obowiązany stawić się na każde wezwanie w toku postępowania karnego (art. 75 § 1 k.p.k.). W razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa można go zatrzymać i sprowadzić przymusowo (art. 75 § 2 k.p.k.). Ignorowanie wezwania nie zatrzymuje więc sprawy, a może skutkować dodatkowymi, dolegliwymi czynnościami.

Jeżeli stawiennictwo w wyznaczonym terminie jest niemożliwe, należy niezwłocznie powiadomić organ wzywający i przedstawić przyczynę. Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby wymaga co do zasady zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego (art. 117 § 2a k.p.k.) — zwykłe zwolnienie lekarskie może okazać się niewystarczające.

Z tym samym przepisem wiąże się obowiązek informacyjny: podejrzany musi zawiadamiać organ prowadzący postępowanie o każdej zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającego dłużej niż 7 dni, także z powodu pozbawienia wolności w innej sprawie (art. 75 § 1 k.p.k.). Jeżeli tego nie zrobi, pisma wysłane na dotychczasowy adres mogą zostać uznane za doręczone (art. 139 k.p.k.).

Jak przebiega pierwsze przesłuchanie podejrzanego

Przesłuchanie rozpoczyna się od ogłoszenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów lub sformułowania zarzutu. Przed pierwszym przesłuchaniem podejrzanego poucza się o jego uprawnieniach i obowiązkach, a pouczenie wręcza się na piśmie — podejrzany potwierdza jego otrzymanie podpisem (art. 300 § 1 k.p.k.). Wzór takiego pouczenia określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości.

Pisemne pouczenie warto przeczytać spokojnie, przed odpowiedzią na pierwsze pytanie. Obejmuje ono m.in. prawo do składania wyjaśnień albo odmowy ich składania, prawo do korzystania z pomocy obrońcy, w tym obrońcy z urzędu, prawo do składania wniosków dowodowych oraz informację o obowiązkach, m.in. dotyczących stawiennictwa na wezwania i zawiadamiania o zmianie adresu. Na koniec przesłuchania sporządza się protokół. Przed jego podpisaniem należy sprawdzić, czy wiernie oddaje treść wypowiedzi, i zgłosić ewentualne zastrzeżenia.

Prawo do milczenia i odmowy odpowiedzi na pytania

Podejrzany ma prawo składać wyjaśnienia, ale może też bez podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub odmówić składania wyjaśnień w całości (art. 175 § 1 k.p.k.). Nie ma obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani dostarczania dowodów na swoją niekorzyść (art. 74 § 1 k.p.k.). W postępowaniu przygotowawczym może również żądać, aby pozwolono mu złożyć wyjaśnienia na piśmie (art. 176 k.p.k.).

Decyzja o składaniu wyjaśnień albo o skorzystaniu z prawa do odmowy powinna być przemyślana. Wyjaśnienia złożone na wczesnym etapie, bez znajomości materiału dowodowego, pozostają w aktach i są oceniane przez sąd na tle pozostałych dowodów. Z kolei odmowa wyjaśnień sama w sobie nie może być traktowana jako przyznanie się do winy.

Prawo do milczenia nie zwalnia z obowiązków wskazanych w art. 74 § 2 k.p.k. Podejrzany musi poddać się m.in. oględzinom zewnętrznym ciała, pobraniu odcisków palców, fotografowaniu, okazaniu innym osobom w celach rozpoznawczych, a na warunkach określonych w przepisie — także pobraniu krwi, włosów, wydzielin organizmu czy wymazu ze śluzówki policzków.

Podejrzany nie jest uprzedzany o odpowiedzialności za fałszywe zeznania, ponieważ składa wyjaśnienia, a nie zeznania. Nie oznacza to jednak pełnej swobody wypowiedzi: obciążanie w wyjaśnieniach innej osoby wymyślonym przestępstwem może w określonych sytuacjach wyczerpać znamiona fałszywego oskarżenia z art. 234 Kodeksu karnego.

Obrońca przy przesłuchaniu w charakterze podejrzanego

Podejrzany może korzystać z pomocy obrońcy, przy czym nie więcej niż trzech jednocześnie (art. 77 k.p.k.). Na żądanie podejrzanego przesłuchuje się go z udziałem ustanowionego obrońcy, jednak niestawiennictwo obrońcy nie tamuje przesłuchania (art. 301 k.p.k.). W praktyce oznacza to, że obrońcę najlepiej ustanowić przed terminem przesłuchania, tak aby mógł się w nim zjawić i wcześniej omówić sytuację z klientem.

Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny, może żądać wyznaczenia obrońcy z urzędu, wykazując tę okoliczność (art. 78 § 1 k.p.k.). W sytuacjach wskazanych w art. 79 k.p.k. — m.in. gdy podejrzany nie ukończył 18 lat, jest głuchy, niemy lub niewidomy albo zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności — obrona jest obowiązkowa. Jeżeli przesłuchanie następuje po zatrzymaniu, prawa zatrzymanego omawiamy w artykule Zatrzymanie przez policję — 7 praw, które musisz znać.

Co dalej po przesłuchaniu — uzasadnienie zarzutów, akta, wnioski

Do czasu zawiadomienia o terminie końcowego zapoznania się z materiałami postępowania podejrzany może żądać ustnego podania podstaw zarzutów oraz sporządzenia na piśmie uzasadnienia postanowienia o przedstawieniu zarzutów. Uzasadnienie doręcza się podejrzanemu i ustanowionemu obrońcy w terminie 14 dni (art. 313 § 3 k.p.k.). Powinno ono wskazywać, jakie fakty i dowody przyjęto za podstawę zarzutów (art. 313 § 4 k.p.k.).

Podejrzany może składać wnioski o dokonanie czynności śledztwa lub dochodzenia (art. 315 k.p.k.), a za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze — przeglądać akta, sporządzać odpisy i otrzymywać kopie (art. 156 § 5 k.p.k.). Przed zakończeniem postępowania przysługuje mu prawo końcowego zapoznania się z materiałami (art. 321 k.p.k.). Osoba, która nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, ma prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza (art. 72 § 1 k.p.k.).

Planowane zmiany w przepisach — stan na październik 2026 r.

W 2026 r. trwały prace nad szeroką nowelizacją procedury karnej, która miała m.in. zmienić definicję podejrzanego tak, aby status ten — a wraz z nim prawo do obrońcy — przysługiwał już od pierwszej czynności ukierunkowanej na ściganie danej osoby, w tym od zatrzymania. Ustawa uchwalona przez Sejm w ostatecznym kształcie 27 lutego 2026 r. została zawetowana przez Prezydenta RP, a 27 marca 2026 r. Sejm nie odrzucił weta.

W Sejmie złożono kolejne projekty zmian Kodeksu postępowania karnego, jednak na dzień publikacji niniejszego artykułu nie weszły one w życie. Obowiązują zatem przepisy opisane powyżej, w brzmieniu tekstu jednolitego Kodeksu postępowania karnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 490). Na bieżąco śledzimy dalsze prace legislacyjne.

Najczęstsze pytania

Czy mogę nie przyjść na przesłuchanie w charakterze podejrzanego?

Nie bez usprawiedliwienia. Podejrzany ma obowiązek stawić się na każde wezwanie, a nieusprawiedliwione niestawiennictwo może skutkować zatrzymaniem i przymusowym doprowadzeniem (art. 75 k.p.k.). Przeszkodę należy zgłosić niezwłocznie, a chorobę udokumentować zaświadczeniem lekarza sądowego.

Czy muszę odpowiadać na pytania policjanta lub prokuratora?

Nie. Podejrzany może odmówić składania wyjaśnień w całości albo odmówić odpowiedzi na wybrane pytania, bez podawania powodów (art. 175 § 1 k.p.k.). Obowiązki z art. 74 § 2 k.p.k., np. pobranie odcisków palców, pozostają jednak aktualne.

Czy przesłuchanie odbędzie się, jeśli mój obrońca nie przyjdzie?

Tak, niestawiennictwo obrońcy nie tamuje przesłuchania (art. 301 k.p.k.). Dlatego termin przesłuchania warto uzgodnić z obrońcą z wyprzedzeniem, pamiętając, że prawo do odmowy składania wyjaśnień przysługuje niezależnie od obecności obrońcy.

Jak poznać dowody, na których oparto zarzut?

Można zażądać ustnego podania podstaw zarzutów i pisemnego uzasadnienia postanowienia, które doręcza się w ciągu 14 dni (art. 313 § 3 k.p.k.), a także złożyć wniosek o udostępnienie akt postępowania (art. 156 § 5 k.p.k.).

Pomoc adwokata — Tarnowskie Góry i Śląsk

Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych Wyląg z siedzibą w Tarnowskich Górach (ul. Opolska 10/1) obsługuje klientów z Tarnowskich Gór, Pszczyny, Katowic, Gliwic, Lublińca, Piekar Śląskich i całego województwa śląskiego, w tym w sprawach karnych na etapie postępowania przygotowawczego — więcej o tym zakresie na stronie prawo karne. Kontakt: tel. 32 284 13 03, e-mail: sekretariat@kancelaria-wylag.com.

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień 30 października 2026 r. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.