
Odpowiedzialność członka zarządu (art. 299 k.s.h.) — kiedy odpowiada za długi spółki?
Odpowiedzialność członka zarządu za długi spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wynika przede wszystkim z art. 299 Kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Przepis ten pozwala wierzycielowi, który nie odzyskał należności od spółki, dochodzić jej z prywatnego majątku osób zasiadających w zarządzie. Wyjaśniamy, jakie okoliczności musi wykazać wierzyciel, w jaki sposób członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności i jakie terminy mają w tych sprawach znaczenie.
Na czym polega odpowiedzialność z art. 299 k.s.h.
Zgodnie z art. 299 § 1 k.s.h., jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Jest to wyjątek od zasady, że za długi spółki odpowiada ona sama swoim majątkiem, a wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki (art. 151 § 4 k.s.h.). Odpowiedzialność członka zarządu ma charakter osobisty, ponieważ obejmuje jego majątek prywatny, solidarny, ponieważ wierzyciel może żądać całości świadczenia od jednego, kilku lub wszystkich zobowiązanych członków zarządu, oraz subsydiarny, ponieważ aktualizuje się dopiero wtedy, gdy zaspokojenie z majątku spółki okazało się niemożliwe.
Przepis dotyczy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Na podstawie art. 299¹ k.s.h. stosuje się go odpowiednio do likwidatorów spółki z o.o., z wyjątkiem likwidatorów ustanowionych przez sąd. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 7 listopada 2008 r. (III CZP 72/08) przyjął, że do roszczeń wierzycieli spółki przeciwko członkom jej zarządu mają zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. Uchwała ta przesądziła o odszkodowawczym (deliktowym) charakterze odpowiedzialności z art. 299 k.s.h.
Co musi wykazać wierzyciel
W procesie przeciwko członkowi zarządu wierzyciel wykazuje przede wszystkim trzy okoliczności:
istnienie zobowiązania spółki — najczęściej stwierdzonego tytułem wykonawczym wydanym przeciwko spółce, np. prawomocnym wyrokiem lub nakazem zapłaty zaopatrzonym w klauzulę wykonalności;
pełnienie przez pozwanego funkcji członka zarządu w czasie istnienia zobowiązania — w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że chodzi o zobowiązania, których podstawa powstała w okresie sprawowania funkcji, także wtedy, gdy nie były one jeszcze wymagalne;
bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce — typowym dowodem jest postanowienie komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności, jednak przesłankę tę można wykazać także innymi dowodami, z których wynika, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela.
Wierzyciel nie musi udowadniać winy członka zarządu. To członek zarządu, chcąc uniknąć odpowiedzialności, powinien wykazać jedną z okoliczności wymienionych w art. 299 § 2 k.s.h. Ciężar dowodu jest więc w tych sprawach rozłożony korzystnie dla wierzyciela.
Jak członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności
Zgodnie z art. 299 § 2 k.s.h. członek zarządu nie odpowiada, jeżeli wykaże, że:
we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu;
niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy;
pomimo niezgłoszenia wniosku i braku postępowania restrukturyzacyjnego wierzyciel nie poniósł szkody — na przykład dlatego, że nawet przy terminowym wniosku o upadłość jego wierzytelność i tak nie zostałaby zaspokojona.
Dodatkowo art. 299 § 4 k.s.h. wyłącza odpowiedzialność za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie, gdy prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli obowiązek złożenia wniosku powstał w czasie prowadzenia tej egzekucji.
Istotny jest również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2023 r. (P 5/19, Dz.U. z 2023 r. poz. 739). Trybunał uznał art. 299 § 1 i 2 k.s.h. za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie przewidywał możliwości uwolnienia się byłego członka zarządu od odpowiedzialności przez wykazanie, że wierzytelność stwierdzona orzeczeniem przeciwko spółce nie istnieje — w sytuacji, gdy orzeczenie zapadło w postępowaniu wszczętym po utracie przez niego funkcji. W takim układzie były członek zarządu może zatem kwestionować samo istnienie długu.
Nieskuteczny jest natomiast zarzut przedawnienia roszczenia objętego tytułem wykonawczym wystawionym przeciwko spółce — tak Sąd Najwyższy w uchwale z 19 listopada 2008 r. (III CZP 94/08). W praktyce obrona często opiera się także na wykazaniu, że pozwany nie pełnił funkcji w czasie powstania zobowiązania albo że spółka dysponowała majątkiem, z którego wierzyciel mógł się zaspokoić.
Kiedy jest „właściwy czas” na wniosek o upadłość
Właściwy czas to moment, w którym spółka stała się niewypłacalna w rozumieniu ustawy — Prawo upadłościowe. Zgodnie z art. 11 ust. 1 tej ustawy dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się to, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a). Spółka jako osoba prawna jest niewypłacalna także wtedy, gdy jej zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jej majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (art. 11 ust. 2).
Wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego). W spółce obowiązek ten spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami (art. 21 ust. 2) — a więc na każdym członku zarządu. Alternatywą może być restrukturyzacja: art. 299 § 2 k.s.h. wiąże skutek zwalniający także z wydaniem we właściwym czasie postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu.
Przedawnienie roszczenia z art. 299 k.s.h.
Skoro do roszczeń z art. 299 k.s.h. stosuje się przepisy o przedawnieniu roszczeń z czynów niedozwolonych, właściwy jest art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Roszczenie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym wierzyciel dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż z upływem dziesięciu lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Początek biegu terminu bywa sporny i wymaga analizy okoliczności konkretnej sprawy, dlatego z pozwem nie warto zwlekać. O przedawnieniu długów w ogólności piszemy w artykule Przedawnienie długu w 2026 roku — po ilu latach i jak się bronić przed windykacją?.
Inne podstawy odpowiedzialności członka zarządu
Art. 299 k.s.h. nie jest jedyną podstawą. Za zaległości podatkowe spółki członkowie zarządu odpowiadają na zasadach art. 116 Ordynacji podatkowej, a na podstawie odesłania z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przepis ten stosuje się odpowiednio do zaległości z tytułu składek. W tych sprawach o odpowiedzialności rozstrzyga w drodze decyzji organ podatkowy albo Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie sąd cywilny w procesie wytoczonym przez wierzyciela.
Niezależnie od tego art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego przewiduje odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niezłożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie, a art. 586 k.s.h. — odpowiedzialność karną członka zarządu albo likwidatora, który nie zgłasza wniosku o upadłość spółki pomimo powstania warunków uzasadniających jej upadłość (grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku). Wobec samej spółki członek zarządu odpowiada za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy (art. 293 § 1 k.s.h.). Art. 300 k.s.h. zachowuje ponadto prawo do dochodzenia naprawienia szkody na zasadach ogólnych.
Rezygnacja z funkcji i praktyczne wskazówki
Złożenie rezygnacji nie zwalnia z odpowiedzialności za zobowiązania, które istniały w okresie pełnienia funkcji. Jeżeli spółka była już wtedy niewypłacalna, a wniosek nie został złożony, ryzyko pozostaje także po odejściu z zarządu. Przy pierwszych sygnałach utraty płynności warto więc bieżąco analizować sytuację finansową spółki, dokumentować podejmowane decyzje i rozważyć — z pomocą prawnika i doradcy restrukturyzacyjnego — złożenie wniosku restrukturyzacyjnego albo wniosku o ogłoszenie upadłości w ustawowym terminie.
Z perspektywy wierzyciela kluczowe jest uzyskanie tytułu wykonawczego przeciwko spółce, przeprowadzenie egzekucji oraz ustalenie na podstawie akt Krajowego Rejestru Sądowego, kto zasiadał w zarządzie w czasie powstania zobowiązania. Z kolei spółka, która otrzymała nakaz zapłaty, ma krótki termin na obronę — o sprzeciwie w elektronicznym postępowaniu upominawczym piszemy w artykule Nakaz zapłaty z e-sądu (EPU) — masz 14 dni na sprzeciw.
Najczęstsze pytania
Czy członek zarządu odpowiada całym swoim majątkiem?
Tak. Odpowiedzialność z art. 299 k.s.h. ma charakter osobisty i obejmuje majątek prywatny członka zarządu. Odpowiada on solidarnie z pozostałymi członkami zarządu, którzy pełnili funkcję w czasie istnienia zobowiązania.
Czy rezygnacja z funkcji chroni przed odpowiedzialnością?
Nie w odniesieniu do zobowiązań, które istniały w czasie pełnienia funkcji. Za zobowiązania powstałe po ustaniu mandatu były członek zarządu co do zasady nie odpowiada na podstawie art. 299 k.s.h.
Czy wierzyciel musi najpierw przeprowadzić egzekucję przeciwko spółce?
Wierzyciel musi wykazać bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce. Najczęściej służy temu postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji z powodu bezskuteczności, ale w orzecznictwie dopuszcza się wykazanie tej przesłanki również innymi dowodami.
Ile czasu ma wierzyciel na pozwanie członka zarządu?
Co do zasady trzy lata od dnia, w którym dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie dłużej jednak niż dziesięć lat od zdarzenia wywołującego szkodę (art. 442¹ § 1 k.c.).
Pomoc adwokata — Tarnowskie Góry i Śląsk
Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych Wyląg sp.p. prowadzi sprawy dotyczące odpowiedzialności członków zarządu — zarówno na rzecz wierzycieli, jak i członków zarządu pozwanych na podstawie art. 299 k.s.h. Analizujemy dokumentację spółki i akta egzekucyjne, przygotowujemy pozwy i odpowiedzi na pozew oraz reprezentujemy klientów przed sądami. Obsługujemy klientów z Tarnowskich Gór, Pszczyny, Katowic, Gliwic, Lublińca, Piekar Śląskich i całego Śląska. O stałej współpracy z przedsiębiorcami piszemy w artykule Obsługa prawna firm Tarnowskie Góry i Śląsk – adwokat dla przedsiębiorców.
Siedziba kancelarii: ul. Opolska 10/1, 42-600 Tarnowskie Góry, tel. 32 284 13 03. Oddział w Pszczynie: ul. Łowiecka 17e, 43-200 Pszczyna, tel. 795 016 884 (w sprawach karnych numer czynny całą dobę). E-mail: sekretariat@kancelaria-wylag.com.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień 20 listopada 2026 r. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.



Komentarze