Wynagrodzenie za korzystanie z kapitału — czego bank nie może żądać od frankowicza?

Wynagrodzenie za korzystanie z kapitału to kwota, której część banków domagała się od frankowiczów po unieważnieniu umowy kredytu — ponad zwrot wypłaconego kapitału. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE i Sądu Najwyższego jednoznacznie ograniczyło jednak roszczenia banku. Wyjaśniamy, czego bank może, a czego nie może żądać od kredytobiorcy w 2026 roku, jak wygląda rozliczenie po wyroku TSUE w sprawie C-510/25 i co zrobić, gdy bank wzywa do zapłaty albo wnosi pozew.

Czym jest „wynagrodzenie za korzystanie z kapitału”?

Jeżeli postanowienia umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego do CHF okazują się niedozwolone (art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego), nie wiążą one konsumenta. Gdy bez tych klauzul umowa nie może dalej obowiązywać, sąd stwierdza, że nie wiąże ona stron w całości. Wówczas świadczenia spełnione na jej podstawie stają się świadczeniami nienależnymi i podlegają zwrotowi według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i art. 410 § 1–2 k.c.).

Część banków argumentowała, że samo rozliczenie zwrotu kapitału i rat nie wystarcza, ponieważ kredytobiorca przez wiele lat korzystał z cudzych pieniędzy. Na tej podstawie banki wysuwały roszczenia o dodatkowe kwoty określane jako „wynagrodzenie za korzystanie z kapitału”, „wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału” albo żądanie „waloryzacji” wypłaconej sumy. Wyliczenia opierano zwykle na rynkowym oprocentowaniu kredytów, co prowadziło do żądań sięgających znacznej części wypłaconego kapitału. Dla wielu kredytobiorców perspektywa takiego roszczenia była głównym powodem obaw przed procesem.

Wyrok TSUE C-520/21 — bank nie może żądać więcej niż kapitał

Przełomowe znaczenie ma wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 (Szcześniak przeciwko Bank M.), wydany na skutek pytania Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia. Trybunał orzekł, że w sytuacji uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości z powodu nieuczciwych warunków przepisy dyrektywy 93/13/EWG stoją na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą bank może żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot wypłaconego kapitału oraz zapłatę ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty.

Trybunał wskazał, że przyznanie bankowi takiej rekompensaty osłabiałoby odstraszający skutek, jaki ma wywoływać stwierdzenie nieuczciwego charakteru warunków umowy. Przedsiębiorca, który posłużył się niedozwolonymi klauzulami, nie powinien czerpać korzyści z sytuacji, którą sam spowodował.

Stanowisko to TSUE potwierdził w postanowieniu z 11 grudnia 2023 r. w sprawie C-756/22 (Bank Millennium), wskazując, że bank nie ma prawa żądać od konsumenta zwrotu kwot innych niż kapitał wypłacony na poczet wykonania umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty. Tę samą zasadę Trybunał przypomniał w wyroku z 10 września 2026 r. w sprawie C-510/25.

W tym samym wyroku C-520/21 Trybunał wskazał, że prawo Unii nie wyklucza co do zasady roszczeń konsumenta wykraczających poza zwrot rat — o ich dopuszczalności decyduje jednak prawo krajowe, z poszanowaniem celów dyrektywy i zasady proporcjonalności.

Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN (III CZP 25/22)

Na gruncie prawa polskiego kluczowa jest uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., sygn. III CZP 25/22. W punkcie 5 Sąd Najwyższy stwierdził:

„Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.”

Teza ta działa w obie strony: ani bank nie może domagać się wynagrodzenia za korzystanie z wypłaconego kapitału, ani kredytobiorca — na tej podstawie — wynagrodzenia za korzystanie przez bank z jego wpłat. Każdej ze stron przysługują natomiast odsetki za opóźnienie od chwili, gdy druga strona popadła w opóźnienie ze zwrotem.

W tej samej uchwale SN przesądził też dwie inne istotne kwestie:

• punkt 3 — każdej ze stron przysługuje samodzielne roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia (tzw. teoria dwóch kondykcji);

• punkt 4 — bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot wypłaconego kapitału rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował wobec banku związanie postanowieniami umowy.

Czego bank może żądać po unieważnieniu umowy?

Z przytoczonego orzecznictwa wynika, że po upadku umowy roszczenie banku obejmuje w zasadzie dwa elementy:

• zwrot kapitału faktycznie wypłaconego kredytobiorcy (art. 410 k.c.),

• odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.) — dopiero od chwili, gdy kredytobiorca popadł w opóźnienie, czyli co do zasady po bezskutecznym upływie terminu z wezwania do zapłaty (art. 455 k.c.).

Nie mieszczą się w tym odsetki umowne, prowizje, wynagrodzenie za korzystanie z kapitału liczone według stóp rynkowych ani waloryzacja kapitału o inflację. Należy przy tym pamiętać, że roszczenie banku o zwrot kapitału podlega przedawnieniu — sposób liczenia terminów, także po wyrokach TSUE z 2026 r., omawiamy w artykule Przedawnienie roszczeń banku po unieważnieniu kredytu — jak liczyć terminy?.

Potrącenie, zatrzymanie i wyrok TSUE C-510/25 (Adazik)

W praktyce rozliczenie stron często następuje poprzez potrącenie wzajemnych wierzytelności — kredytobiorcy o zwrot wpłaconych rat i banku o zwrot kapitału. W wyroku z 10 września 2026 r. w sprawie C-510/25 (Adazik) TSUE uznał, że dyrektywa 93/13 co do zasady nie stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą sąd dokonuje z urzędu potrącenia wzajemnych wierzytelności konsumenta i banku. Skutkiem jest to, że konsumentowi przysługuje wierzytelność jedynie co do nadwyżki wpłat ponad kwotę pożyczonego kapitału, wraz z odsetkami za opóźnienie od tej nadwyżki. Trybunał podkreślił jednocześnie, że konsument powinien zostać pouczony o skutkach takiego rozliczenia.

Odrębną kwestią jest prawo zatrzymania, na które banki powoływały się, by wstrzymać zwrot rat do czasu zwrotu kapitału. W uchwale składu siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., sygn. III CZP 37/24, Sąd Najwyższy przyjął, że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.

Czy ustawa frankowa 2026 coś zmieniła?

Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985) weszła w życie 7 sierpnia 2026 r. Ma ona przede wszystkim charakter procesowy — dotyczy m.in. wstrzymania obowiązku spłaty rat w toku sprawy, możliwości wytoczenia przez bank powództwa wzajemnego do zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji oraz rozliczenia kosztów procesu w razie uwzględnienia zarzutu potrącenia.

Ustawa nie wprowadza przepisów przyznających bankom wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Zasady wynikające z orzecznictwa TSUE i uchwały III CZP 25/22 pozostają więc aktualne. Szczegółowo o nowych przepisach piszemy w artykule Ustawa frankowa 2026 — co zmienia dla frankowiczów?.

Bank wzywa do zapłaty lub pozywa — co zrobić?

Wezwania i pozwy banków o zwrot kapitału nadal się zdarzają, zwłaszcza po prawomocnym unieważnieniu umowy. Warto wówczas:

• nie ignorować korespondencji — przeanalizować, jakie składniki obejmuje żądanie (sam kapitał czy także dodatkowe „wynagrodzenie” lub odsetki umowne),

• sprawdzić, czy roszczenie banku nie uległo przedawnieniu oraz od jakiej daty bank może liczyć odsetki za opóźnienie,

• ustalić, czy wzajemne roszczenia nie zostały już rozliczone przez potrącenie, np. w wyroku w sprawie wytoczonej przez kredytobiorcę,

• zwrócić uwagę na terminy procesowe — odpowiedź na pozew składa się w terminie wyznaczonym przez sąd, a od nakazu zapłaty przysługuje sprzeciw lub zarzuty w terminie wskazanym w pouczeniu,

• nie wstrzymywać spłat rat na własną rękę, jeżeli nie zachodzą przesłanki ustawowe lub zabezpieczenie sądowe.

Przebieg postępowania sądowego i jego etapy opisujemy w artykule Proces frankowy krok po kroku — ile trwa i ile kosztuje sprawa w 2026?.

Najczęstsze pytania

Czy bank może żądać ode mnie odsetek umownych po unieważnieniu umowy?

Nie. Skoro umowa nie wiąże, nie ma podstawy do naliczania odsetek umownych. Bank może żądać zwrotu wypłaconego kapitału, a odsetek ustawowych za opóźnienie — dopiero od chwili popadnięcia kredytobiorcy w opóźnienie.

Czy mogę żądać od banku wynagrodzenia za korzystanie z moich wpłat?

TSUE nie wykluczył takich roszczeń konsumenta, pozostawiając ich ocenę prawu krajowemu. Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 25/22 uznał jednak, że żadna ze stron nie może żądać odsetek ani innego wynagrodzenia za korzystanie ze środków za okres przed popadnięciem w opóźnienie. Kredytobiorcy przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie od zwracanych kwot.

Bank już pozwał mnie o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału — co dalej?

Pozew wymaga odpowiedzi w terminie wyznaczonym przez sąd. W stanowisku procesowym należy powołać się na aktualne orzecznictwo TSUE i SN, a także zweryfikować wysokość żądanego kapitału, początek biegu odsetek i ewentualne przedawnienie.

Czy wyrok w sprawie C-510/25 oznacza, że dostanę mniej pieniędzy?

Potrącenie nie zmienia wartości wzajemnych roszczeń, a jedynie sposób ich rozliczenia — konsument otrzymuje nadwyżkę wpłat ponad kapitał. Znaczenie może mieć natomiast liczenie odsetek za opóźnienie, dlatego skutki rozliczenia warto przeanalizować w konkretnej sprawie.

Pomoc adwokata — Tarnowskie Góry i Śląsk

Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych Wyląg prowadzi sprawy kredytobiorców frankowych i złotowych z Tarnowskich Gór, Pszczyny, Katowic, Gliwic, Lublińca, Piekar Śląskich i całego Śląska — zarówno z powództwa kredytobiorców, jak i w obronie przed roszczeniami banków. Kancelaria oferuje bezpłatną analizę umowy kredytowej, która pozwala ocenić sytuację prawną kredytobiorcy.

Siedziba: ul. Opolska 10/1, 42-600 Tarnowskie Góry, tel. 32 284 13 03. Oddział Pszczyna: tel. 795 016 884 (w sprawach karnych linia czynna całą dobę). E-mail: sekretariat@kancelaria-wylag.com.

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień 9 listopada 2026 r. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.